Strona główna
Nadzór pedagogiczny
Dyrektorzy
Nauczyciel badacz
Rodzice
i uczniowie
JST
Kontakt
3. Uczniowie są aktywni.

Charakterystyka wymagania:

Uczniowie są zaangażowani w zajęcia prowadzone w szkole lub placówce i chętnie w nich uczestniczą.
Uczniowie w spółpracują ze sobą w realizacji przedsięwzięć i rozwiązywaniu problemów.
Nauczyciele stwarzają sytuacje, które zachęcają uczniów do podejmowania różnorodnych aktywności.
Uczniowie inicjują i realizują różnorodne działania na rzecz w łasnego rozwoju, rozwoju szkoły lub placówki i społeczności lokalnej.

Konceptualizacja badania - zobacz jak będzie badana Twoja szkoła w tym wymaganiu
Uzasadnienie istoty wymagania:

Warunkiem niezbędnym do uczenia się i budowania w iedzy jest autentyczne zaangażowanie, bo niemożliwe jest prowadzenie procesu edukacyjnego bez aktywności uczących się. Z tego powodu wyzwaniem dla szkół (i placówek) jest tworzenie w arunków, w jakich uczniowie są aktywni w trakcie procesu edukacyjnego, a zdobywanie w iadomości i umiejętności jest dla nich powodem satysfakcji. Aktywność uczniów powinna się w iązać z wszelkimi ich działaniami, także z procesami uczenia się i nauczania, wykorzystywanymi metodami dydaktycznymi czyorganizacją zajęć. Proces uczenia się jest efektywny w tedy, gdy uczący się bierze za niego odpowiedzialność. Można toobserwować w szkołach, w których daje się uczniom prawo i nakłada się na nichobowiązek odgrywania aktywnej roli w życiu szkoły i procesie kształcenia – w zrasta w tedy poczucie w łasnej w artości i poczucie odpowiedzialności. Zaangażowanie w proces decyzyjny na temat tego, czego i jak się uczymy, bardzo mocno w pływa na poziom uwagi, koncentracji i zainteresowania, a to natomiast przyczynia się do zwiększenia efektywności uczenia się. Ważnym elementem pracy szkoły jest w spieranie uczniów w podejmowanych przez nich samodzielnych inicjatywach w pływających na ich w szechstronny rozwój (intelektualny – akademicki, społeczny,osobowościowy). Wymaganie to podkreśla, że rezultatem pracy nauczycieli są też postawy uczących się w obec procesu uczenia się.

Istnieje silny związek między aktywnością uczniów, a działaniami podejmowanymi przez nauczyciela, który jestorganizatorem procesu uczenia się. Tylko taki nauczyciel, dla którego priorytetem jest indywidualny rozwój ucznia na miarę jego możliwości, jest w stanie zainspirować ucznia do prawdziwej aktywności, pobudzić jego w ewnętrzną motywację do działania i osiągania sukcesów. Zaangażowanie ucznia powinno sprawiać mu satysfakcję i zadowolenie z własnego rozwoju, postępu, celowości podejmowanych działań.
Bardzo duże znaczenie dla budowania społeczeństwa demokratycznego ma rozwój w śród dzieci i młodzieży kompetencji społecznych i obywatelskich. Ważną rolę w poznaniu modelu wychowawczego szkoły stanowiobraz aktywności uczniów - „od inspiracji do kreacji”. W wielu szkołach wychowawcza idea samorządności sprawdza się w działaniach. Przykładem będą wybory do samorządu, debaty, lekcje samorządności, udział gości z zewnątrz, aktywność uczniów w kontaktach z samorządem terytorialnym (sesje rady gminy, udział w spotkaniach w ładz lokalnych), konkursy, festyny, kiermasze, przedstawienia, gazetki szkolne, radiowęzeł, działalnośćorganizacji młodzieżowych, akcje charytatywne i wolontariatoraz w iele innych. Są również szkoły, w których samorząd jest, bo musi być – i tyle. Nie każda aktywność uczniowska będzieobjawiała się wysokim poziomem inicjatywy, pomysłowości, twórczości, samodzielności, umiejętności pracy zespołowej, której towarzyszy dyskusja pomiędzy uczniami, stawianie hipotez, wyciąganie w niosków.
Dobra szkołaorganizuje naukową, społeczną, kulturalną i sportową aktywność uczniów. To miejsce, gdzie każdy uczeń może znaleźćofertę odpowiadającą swoim potrzebom i zainteresowaniom. Taka szkoła w spiera i docenia także samodzielne inicjatywy młodych, zarówno w ramach zajęć lekcyjnych, jak i poza lekcjami. Ludzie, nie tylko zresztą młodzi, najlepiej i najszybciej uczą się w działaniu, dlatego im w ięcej uczniowie mogą w szkole robić – uczyć się, dyskutować, przyjaźnić, grać w piłkę, tańczyć, tym lepiej dla nich i dla szkoły.
Trzeba podkreślić, że ta „zasada aktywności” dotyczy nie tylko społecznego funkcjonowania uczniów, ale także samego procesu nauczania, a właściwie - uczenia się. Zarówno w dziedzinie relacji społecznych, jak i edukacji ważna jest przy tym równowaga między przejrzystymi regułami z jednej strony (ustalanymi w znacznej mierze przez dorosłych – nauczycieli, dyrekcję, prawo szkolne), a wolnością działania – z drugiej.

Aktywność uczniów jest zazwyczaj przejawem poczucia w łasnego sprawstwa i „oswojenia” szkolnej rzeczywistości. Jeśli młodzi ludzie chcą zorganizować koło filmowe, wycieczkę czy dyskotekę i zwracają się z tym pomysłem do wychowawcy,opiekuna samorządu lub dyrektorki, to dają dowód, że czują się w szkole, u siebie, a co najmniej – że chcieliby tak się poczuć. Aktywność jest zresztą z jednej strony w skaźnikiem poczucia bezpieczeństwa i świadomości w łasnego sprawstwa, a równocześnie – jeśli przebiega bez w iększych przeszkód i nierozwiązanych konfliktów (bo trudne sytuacje mogą się zawsze zdarzyć) - poczucie to dodatkowo w zmacnia. Uczniowie, którym udało się przekonać dyrektora i nauczycieli, że można bezpiecznie zorganizować „noc filmową”, będą mieli nie tylko inny stosunek do szkoły, ale także do siebie samych i swoich rówieśników.

Uczniowska aktywność bywa niekiedy dla szkoły kłopotliwa, ale zdecydowanie w iększym problemem jest jej brak. Uczniowie stają się bierni, gdy mają poczucie, że nic od nich nie zależy, gdy czegoś się boją (np.ośmieszenia czy poniżenia) albo po prostu - nudzą.
Szkoła powinna w spierać aktywność uczniów w sposób zorganizowany i systematyczny, a nie tylko incydentalnie. Ta zasada dotyczy zarówno aktywności edukacyjnej, jak i społeczno-obywatelskiej, kulturalnej czy sportowej. Wymaga to starannegoopracowania i zaplanowania odpowiednich działań dyrekcji, nauczycieli i innych pracowników, gdyż aktywność uczniów niemal wymaga zawsze w sparcia i monitorowania, a czasem dodatkowych środków lub innych zasobów (sprzętu, komputera, miejsca itp.). Oczywiście szkoła musi też byćotwarta na rodzące się bardzo często ad hoc inicjatywy uczniowskie, co w ięcej młodzi ludzie powinni być do nich wyraźnie zachęcani.
Ważną rolę, choć nie zawsze docenianą, odegrać może samorząd uczniowski, który –o czym w arto pamiętać - tworzą w szyscy uczniowie szkoły, a nie tylko jego przedstawiciele. Art. 85 ustawy Prawooświatowe gwarantuje samorządowi nie tylko prawo do samodzielnego ustalania zasad wyboru i działania swoichorganóworaz wyboruopiekuna, ale także prawo do przedstawianiaopinii i wniosków w e w szystkich sprawach szkołyoraz reprezentowanie uczniów w realizacji ich prawa do: wydawania gazetki szkolnej, informacjio programie nauczania, umotywowanejoceny postępów w nauce i zachowaniu,organizacji życia szkolnego, w tym działalności kulturalnej,oświatowej, sportowejoraz rozrywkowej. Ten zapisotwiera duże pole dla aktywności uczniów, nie zawsze dobrze przez szkołę wykorzystywane.
Ważnymobszarem aktywności uczniów jest być udział w zajęciach pozalekcyjnychorganizowanych przez szkołę, kołach zainteresowań i kołach naukowych, szkolnych kołach sportowych czy artystycznych,organizacjach harcerskich, klubach europejskich i innych (np. PCK, Caritas, LOP). Od nauczycieli prowadzących te zajęcia zależy, czy będą to działania autentyczne czy fikcyjne. Coraz w iększą popularnością w śród młodzieży cieszy się w olontariat - szkoła powinna propagować tę ideę w śród swoich uczniów i wspierać ich działania na rzecz innych, zwłaszcza lokalnej społeczności.

Duże znaczenie dla aktywności uczniów mają relacje między szkołą a społecznością lokalną – tam, gdzie w ięzi te są bliższe, uczniowie częściej uczestniczą w lokalnych wydarzeniach (kulturalnych, sportowych czyobywatelskich), zdarza się też, że je w spółorganizują. Co w ięcej, działania uczniów na rzecz społeczności lokalnej – jej mieszkańców (np. dzieci,osób starszych, samotnych, chorych), instytucji publicznych (np. na rzecz biblioteki gminnej) czy lokalnychorganizacji społecznych (np. stowarzyszenia miłośników gór) – dodatkowo te w ięzi w zmacniają, a równocześnie budują kapitał społeczny w miejscowości i szkole.
Jedną z zasad regulującychorganizowanie i wspieranie aktywności uczniów powinna być powszechna dostępność zajęć, zarównoobowiązkowych, jak i pozalekcyjnych, które ją umożliwiająoraz zapewnienie, by każdy mógł znaleźć dla siebie (przynajmniej jedną) ciekawą, rozwijającą intelektualnie i społecznie propozycję.
Z badań dotyczących sposobu uczenia się wynika między innymi, że uczniowie łatwiej przyswajają nowe w iadomości i umiejętności, gdy metody prowadzenia zajęć poruszają nie tylko ich intelekt, ale także emocje i postawy. Gdy odwołują się do ich w cześniejszych doświadczeń lub w iążą się z pozytywnymi społecznymi przeżyciami na lekcji, gdy budują poczucie w łasnej w artości i mocy, a nie bezradności i braku kontroli.

Jednym z ważnych zadań w spółczesnej szkoły jest zatem zaangażowanie w szystkich uczniów w proces uczenia się. Wszystkich, a nie tylko tych, którym łatwo skupić się na lekcji, zapamiętać, rozwiązać zadanie czy napisać wypracowanie. Znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak to zrobić, to jedno z najważniejszych wyzwań w spółczesnej pedagogiki i współczesnej szkoły. Towarzyszy temu zmiana sposobu patrzenia na przebieg i efekty procesu nauczania – to uczeń, a nie nauczyciel jest najważniejszym jego podmiotem i to od jego motywacjioraz jego pracy zależy, czego i jak naprawdę się nauczy. Nauczyciel jedynie w tym pomaga, stwarzając takie w arunki, w których dzieci i młodzi ludzie mogą zdobywać w iedzę i kształcić umiejętności. Nauczyciel, który nie rozumie, że efekt jego pracy zależy w ostatecznym rozrachunku od motywacji ucznia i jego wysiłku, jest często skazany na niepowodzenie, a przynajmniej - ciężką pracę bez gwarancji sukcesu
Nauczyciele powinni zatem – poza fragmentami lekcji przeznaczonymi na w łasne wyjaśnienia – tak często, jak to możliwe, umożliwiać uczniom samodzielną lub zespołową aktywność. Kiedyś bardziej ceniono zadania wykonywane indywidualnie, w e w spółczesnej pedagogice w skazuje się, że dobry nauczyciel nie tylko „dobrze tłumaczy”, ale równocześnie pozwala podopiecznym korzystać z siebie nawzajem jako cennego „zasobu edukacyjnego”. Uczniowie powinni zatem na lekcji: w spólnie szukać odpowiedzi na pytania postawione przez nauczyciela, rozpoznawać lub rozwiązywać wybrane problemy, rozmawiać ze sobąo tekście, który w łaśnie przeczytali, w spólnie rozwiązywać zadania albo sprawdzać je sobie nawzajem, w spólnie rysować „mapę myślową” albo nawzajem uczyć się wybranego zagadnienia, wymieniać się zdobytymi informacjami lub planować i realizować naukowy eksperyment… Uczniowie mogą pracować w parach, trójkach czy w ieloosobowych zespołach, przy czym takie „wspólne uczenie się” czasem trwa naprawdę krótko (np. kilka minut), a niekiedy znacznie dłużej (np. przez miesiąc po kilkanaście minut na każdej lekcji). Bardzo często taka w spółpraca na zajęciach znajduje swój dalszy ciąg poza lekcjami – niektóre zadania domowe i niemal w szystkie projekty edukacyjne mogą być realizowane w spólnie z innymi, co przenosi aktywność edukacyjną uczniów poza mury szkoły.

Takie nauczanie, w którym w iększą w agę ma aktywność uczniów niż nauczyciela, nie jest w cale łatwiejsze niż nauczanie tradycyjne - przez wykłady, uczenie się na pamięć, odpytywanie i zadawanie prac domowych. Można przecież łatwo wyobrazić sobie lekcję, na której uczniowie byli cały czas aktywni (np. coś kolorowali albo recytowali), ale tak naprawdę niczego sensownego się nie nauczyli. Aby zajęcia były naprawdę w artościowe z edukacyjnego punktu w idzenia, muszą być dobrze przemyślane i przeprowadzone.
Dodatkowe uzasadnienie potrzeby stworzenia miejsca dla aktywności uczniów płynie także z europejskich dokumentówokreślających kompetencje kluczowe w uczeniu się przez całe życie. Są to: porozumiewanie się w językuojczystym, porozumiewanie się w językachobcych, kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne, kompetencje informatyczne, umiejętność uczenia się, kompetencje społeczne i obywatelskie, inicjatywność i przedsiębiorczość, świadomość i ekspresja kulturalna. Żadnej z tych kompetencji uczeń nie będzie w stanie zdobyć bez w łasnej aktywności, odpowiednio w spieranej przez szkołę. W przypadku przedsiębiorczości i inicjatywnościoraz kompetencji społecznych i obywatelskich, działanie – zwykle podejmowane w spólnie z innymi – jest w łaściwie głównym sposobem ich nabywania, rozwijania i prezentowania.

Jak czytamy w dokumencie Kompetencje kluczowe w uczeniu się przez całe życie – europejskie ramy odniesienia, załącznik do zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r.: „Umiejętności w zakresie kompetencjiobywatelskichobejmują zdolność do efektywnego zaangażowania, w raz z innymi ludźmi, w działania publiczne, wykazywania solidarności i zainteresowania rozwiązywaniem problemów stojących przed lokalnymi i szerszymi społecznościami. Do umiejętności tych należy krytyczna i twórczą refleksjaoraz konstruktywne uczestnictwo w działaniach społeczności lokalnych i sąsiedzkichoraz procesach podejmowania decyzji na w szystkich poziomach, od lokalnego, poprzez krajowy, po europejski, szczególnie w drodze głosowania.” I dalej: „Inicjatywność i przedsiębiorczośćoznaczają zdolnośćosoby do w cielania pomysłów w czyn. Obejmująone kreatywność, innowacyjność i podejmowanie ryzyka, a także zdolność do planowania przedsięwzięć i prowadzenia ich dlaosiągnięcia zamierzonych celów.”

Co mieści się w wymaganiu?
  1. Aktywność: nakierowana na proces uczenia się uczniów, różnorodny kontekst (osobisty, grupowy, w spólnotowy, szkolny, środowiskowy, lokalny, globalny) która mocno w iąże się z koncepcją pracy szkoły i która pozwala przejmować uczniom odpowiedzialność za w łasne działania i rozwój.
  2. Wpływ uczniów naorganizację procesu uczenia się.
  3. Kształtowanie aktywnej postawy w obec rzeczywistości, w spierającej tworzenie się społeczeństwaobywatelskiego.
  4. Nasilenie kontaktów szkoły z otoczeniem – poprawa jakości życia w środowisku lokalnym.
  5. Transmisja w zorów zachowań do środowiska, w tym rodzinnego.
  6. Odpowiedź na wyzwania kulturowe w spółczesności – aktywność jako źródło sensu.
  7. Kształcenie umiejętności komunikacyjnych i organizacyjnych.
  8. Współpraca uczniów w realizacji przedsięwzięć będących wynikiem działań samorządu uczniowskiego.
Jakie wyzwania stawia przed szkołą wymaganie?

Wyzwaniem jest redefinicja pojęcia „inicjatywy uczniowskie”. W szkołach inaczej rozumiana jest aktywność uczniów – definiuje się ją przez uczestnictwo, nie poprzez inicjatywy. A właśnie inicjatywy uczniowskie wyraźnie podkreślane są w perspektywie tego wymagania, jak i powiązanego z nim: „Szkoła lub placówka realizuje koncepcję pracy ukierunkowaną na rozwój uczniów”. Brak wyraźnie w idocznych inicjatyw uczniowskich jest prawdziwym wyzwaniem dla szkół ze w zględu na dominującą pozycję nauczyciela zarówno podczas lekcji, jak i w perspektywie planowania wydarzeń i uroczystości szkolnych. Dominacja inicjatyw nauczycielskich łatwo doprowadzić może do sytuacji, w której uczniowie nie podejmują odpowiedzialności za działania w szkole, nastawieni są natomiast na jej niekonstruktywną krytykę.

strona główna | powrót

Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie ciasteczek (cookies). Dowiedz się więcej Rozumiem
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego III Priorytet Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Działanie 3.1